Plakkerige ogen bij het ontwaken: wat helpt?

De wekker gaat. Tijd om op te staan! Je opent je ogen en … ze blijven dicht. Als je al eens wakker bent geworden met plakkerige ogen, weet je vast wat er nu gebeurt: zo blind als een mol naar de badkamer stommelen, op de tast een washandje zoeken en natmaken, en je oogleden voorzichtig bevrijden van de korstjes die ze dicht houden. En dat allemaal voordat je je eerste kopje koffie hebt gedronken.

Hoe komt het dat je ogen soms dichtplakken ‘s ochtends? Vaak heeft dat iets te maken met een verstopte neus, droge verwarmingslucht, een allergie of hormonale veranderingen na je veertigste. In dit artikel geven we een beknopt overzicht van de belangrijkste oorzaken, huismiddeltjes die verlichting bieden en een SOS-routine voor contactlensdragers. Daarnaast leggen we uit wanneer plakkerige ogen op een bindvliesontsteking kunnen wijzen. Is dat het geval, dan ga je beter langs de oogarts in plaats van het probleem zelf te proberen verhelpen.

Plakkerige ogen bij het ontwaken: wat betekent dat?

Meestal niets bijzonders. Wat er ‘s ochtends in je ooghoeken zit, zijn meestal gewoon opgedroogde resten van de traanfilm. Overdag knipper je ongeveer tien tot twaalf keer per minuut met je oogleden om die dunne beschermlaag gelijkmatig over het hoornvlies te verspreiden. Maar ‘s nachts produceren je ogen minder traanvocht. En omdat je ‘s nachts ook nauwelijks knippert, wordt er amper iets afgevoerd. Achter je gesloten oogleden ontstaat een vochtige, warme omgeving waar natuurlijke bacteriën het helemaal naar hun zin hebben. Je antistoffen, zoals immunoglobuline A, houden ze onder controle. Samen met een beetje water, vet, slijm, stof en piepkleine huidschilfers vormen ze het witachtige ‘slaapzand’ dat ‘s ochtends een beetje kleverig kan aanvoelen tussen je oogleden.

Plakkerige ogen of een bindvliesontsteking?

Een klein korstje slaapzand in je ooghoeken bij het ontwaken is dus normaal. Blijven je ogen langer geïrriteerd of zit er een etterige afscheiding op je ogen? Dat kan wijzen op een bindvliesontsteking. Dit zijn de belangrijkste kenmerken waarmee je het onderscheid kunt maken:

Kenmerken van gewone plakkerige ogen ‘s ochtends (onschadelijk):

weinig afscheiding met een transparante of witachtige kleur;
komt snel los bij contact met warm water en een washandje;
nauwelijks roodheid, geen ernstige pijn;
na korte tijd zie je weer scherp.

Kenmerken van een bindvliesontsteking (maak een afspraak bij je arts):

veel afscheiding met een stroperige textuur of een geelgroene kleur;
duidelijk rode, branderige en lichtgevoelige ogen;
komt moeilijk los;
je zicht blijft wazig;
vaak ofwel last aan beide ogen, ofwel aanzienlijk meer last aan één oog.

Plakkerige ogen bij het ontwaken: veelvoorkomende oorzaken

Droge ogen (sicca): vanaf ongeveer 40 jaar kun je te maken krijgen met hormonale veranderingen, en die hebben vaak invloed op de samenstelling van de traanfilm op het oogoppervlak. De lipidelaag kan dan te dun of te taai worden, waardoor je traanvocht sneller verdampt. Omdat je ‘s nachts nauwelijks knippert, worden afscheidingen en dode cellen minder goed afgevoerd van het oogoppervlak en drogen ze op tegen de rand van je oogleden.
Verkoudheid en verstopte neus: bij een verkoudheid kunnen je traankanalen dichtzwellen, waardoor het traanvocht moeilijker naar het oog vloeit.
Allergieën: pollen, huisstofmijt en dierenhaar kunnen jeuk veroorzaken. Bij een allergie kun je last hebben van transparante tot dikke witte afscheiding en licht gezwollen oogleden.
Ooglidontsteking (blefaritis): bij een ooglidontsteking raken de talgkliertjes op de rand van de oogleden verstopt, zitten er fijne schilfers tussen je wimpers en wordt de traanfilm stroperiger.
Bindvliesontsteking (conjunctivitis): de typische symptomen zijn vuurrode, branderige en lichtgevoelige ogen. Bij een bacteriële ontsteking heb je vaak ook last van dikke, geelgroene oogafscheiding.

Tip: voelen je ogen droog en vermoeid aan wanneer je naar een beeldscherm kijkt en plakken je ogen ‘s ochtends altijd dicht? Dat kan ook te maken hebben met ouderdomsverziendheid. Maak een afspraak voor een gratis oogmeting bij eyes + more. We meten je gezichtsscherpte, geven advies over welke leesbril bij je past en geven tips over hoe je je ogen (én eventuele gevoelige oogleden) het best verzorgt.

Hoe maak je plakkerige ogen schoon? SOS-routine en huismiddeltjes

First things first: was je handen 20 tot 30 seconden met zeep en droog ze goed af met een schone handdoek.

Warm washandje: maak een zacht doekje of washandje nat met warm water. Leg het 5 tot 10 minuten op je gesloten ogen. Dit maakt de korstjes los en ontspant de klieren.
Voorzichtig afvegen: veeg daarna je ooglidranden voorzichtig schoon van de buitenste ooghoek naar je neus toe. Wrijf niet te krachtig. Gebruik voor elk oog een schoon doekje.
Verzorging van de ooglidranden: als je regelmatig last hebt van dichtgeplakte ogen, reinig je de randen van je oogleden een of twee keer per dag met verzorgende ooglidkompressen of een milde, pH-neutrale ooglidmousse.
Kunsttranen: gebruik meerdere keren per dag kunsttranen zonder bewaarmiddelen. Schakel ‘s avonds over naar kunsttranen in gelvorm om je ogen langer vochtig te houden.
Allergieroutine: verlucht de slaapkamer, was je beddengoed op een hoge temperatuur, kies voor beddengoed voor mensen met een allergie (dit is bij veel ziekenfondsen op voorschrift verkrijgbaar) en gebruik een pollenfilter.
Bij een verkoudheid: drink veel, verlicht verstopping door te stomen, gebruik een isotone neusspray om de sinussen en traankanalen te ontlasten.
Ook belangrijk: wrijf niet in je ogen. Gebruik alleen je eigen handdoek, verwijder make-up altijd en gooi besmette make-upproducten weg.
Voor brildragers: maak je bril grondig schoon.
Voor contactlensdragers: draag voorlopig een bril in plaats van contactlenzen.

Contactlenzen: hygiënecheck om scherp te zien

Zijn je ogen rood of vermoed je dat ze ontstoken zijn, draag dan een bril in plaats van lenzen.
Daglenzen zijn de meest hygiënische optie. Draag je maandlenzen, vervang ze dan zeker op tijd.
Vervang je lenzenhouder om de 3 maanden en gebruik nooit kraanwater.
Gebruik alleen bevochtigingsdruppels die geschikt zijn voor contactlenzen.

Wanneer moet je meteen naar de dokter?

Als je veel pijn hebt, plots veel slechter ziet of je ogen plots veel gevoeliger zijn voor licht.
Als je geelgroene, etterige afscheiding opmerkt. Dit gaat vaak gepaard met rode, branderige ogen.
Als je oogleden duidelijk gezwollen zijn en je daarbij koorts hebt of je ziek voelt.
Als je onlangs een oogoperatie hebt ondergaan of je oog hebt gekwetst (ook door een vreemd voorwerp in je oog of contact met chemicaliën).
Als de klachten ondanks de verzorgingsroutine langer dan 24 tot 48 uur aanhouden.
Als je contactlenzen draagt en je ogen rood zijn en/of pijn doen, doe je de lenzen onmiddellijk uit en maak je een afspraak bij je arts.

Kort gezegd

Geen zorgen: met plakkerige ogen ‘s ochtends is meestal niets mis. Met een warm washandje, een paar zachte verzorgingsstappen voor je ooglidranden, een leesbril en bewaarmiddelvrije oogdruppels ben je er meestal snel van verlost. Wrijf gewoon niet in je ogen, was je handen en let op je ooghygiëne.

Wordt het niet beter, krijg je last van pijn of roodheid of zie je plots slechter? Dan is het tijd voor een bezoek aan de oogarts. Zo speel je op zeker.